Reel PortföyVadeli mevduat, Türkiye'de en yaygın birikim aracıdır. Riski düşüktür, anlaşılması kolaydır ve devlet güvencesi kapsamındadır. Ancak "faiz yüksek, o zaman kazanıyorum" düşüncesi çoğu zaman yanıltıcıdır.
Gerçek kazancı görmek için iki şeyi hesaba katmak gerekir: stopaj kesintisi ve enflasyon.
Brüt faiz, net faiz ve reel getiri
Banka size bir faiz oranı söyler — bu brüt orandır. Vade sonunda elde ettiğiniz faiz gelirinden stopaj (gelir vergisi kesintisi) düşülür. Kalan tutar net faizinizdir. Ancak bu da son söz değildir; aynı dönemde fiyatlar arttıysa paranızın alım gücü azalmıştır.
Örnek: 100.000 TL, 3 ay vade
Yıllık %45 brüt faizle, 3 aylık vadede hesaplama şöyle işler:
Buraya kadar iyi görünüyor: 3 ayda 9.281 TL kazandınız, yani %9,28 net getiri. Şimdi enflasyonu ekleyelim.
Yıllık enflasyon %30 ise, 3 aylık dönemsel enflasyon yaklaşık %6,8'dir (enflasyon bileşik işlediği için yıllık oranın dörtte biri değildir). Bu durumda:
Yani 3 ayda paranızın alım gücü yaklaşık %2,3 arttı. Nominal olarak görünen %11,25'lik faizin gerçek karşılığı bu.
Geçmiş yıllarda mevduat ne yaptı?
TCMB verileriyle, 1 aylık mevduatını her ay yenileyen birinin stopaj sonrası net getirisi ile yıl sonu enflasyonunun karşılaştırması:
| Yıl | Mevduatın net getirisi* | Enflasyon (Ara/Ara) | Reel sonuç |
|---|---|---|---|
| 2020 | %8,2 | %14,6 | −%5,6 |
| 2021 | %16,8 | %36,1 | −%14,1 |
| 2022 | %15,8 | %64,3 | −%29,5 |
| 2023 | %24,7 | %64,8 | −%24,3 |
| 2024 | %60,0 | %44,4 | +%10,8 |
| 2025 | %53,6 | %30,9 | +%17,3 |
* 1 aylık vadeli mevduatın her ay yenilendiği varsayımıyla, dönemin stopajı düşülmüş net getiri. Kaynak: TCMB.
Tablo, 2020-2023 arasında mevduatın enflasyonun belirgin şekilde gerisinde kaldığını gösteriyor; en büyük kayıp, enflasyonun %64'e çıktığı 2022'de yaşandı. 2024 ve 2025'te ise faizlerin enflasyonun üzerine çıkmasıyla reel getiri pozitife döndü.
Buradan çıkan sonuç, mevduatın kötü bir araç olduğu değil; dönemin koşullarına bağlı olduğu. Reel faizin pozitif olduğu dönemlerde mevduat mantıklı bir seçenek olabilir, negatif olduğu dönemlerde alım gücü erir.
Vade seçimi neden önemli?
Kısa vade (1 ay) esneklik sağlar; faizler yükselirse hızlıca yeni orandan değerlendirebilirsiniz. Uzun vade (6 ay, 1 yıl) ise mevcut oranı kilitler; faizler düşerse avantajlı olursunuz, yükselirse geride kalırsınız.
- Faizlerin düşmesi bekleniyorsa: uzun vade mevcut yüksek oranı korur.
- Faizlerin yükselmesi bekleniyorsa: kısa vade daha esnektir.
- Nakit ihtiyacı olabilecekse: vadeyi bozmak faiz kaybına yol açar, kısa vade tercih edilmeli.
Mevduat dışında ne var?
Reel getiri arayışında mevduat tek seçenek değil. Para piyasası fonları, kısa vadeli borçlanma araçları fonları, katılım hesapları, kıymetli madenler ve hisse senetleri farklı risk-getiri profilleri sunar.
Önemli olan, her birinin enflasyon karşısındaki performansını düzenli takip etmek ve tek bir araca bağlı kalmamaktır.
Vadeli hesabınızı canlı faizlerle hesaplayın
Reel Portföy uygulamasında TCMB'nin güncel mevduat faizi ve enflasyon verileriyle vade sonu tutarınızı, stopaj kesintisini ve reel getirinizi anında hesaplayabilirsiniz.
Uygulamayı keşfetBu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Vergi oranları ve mevzuat değişebilir; güncel bilgi için resmi kaynaklara başvurun.